Pređi na sadržaj stranice
Uživo/Online Uživo
Vremenska prognoza

CIA 1946. o Crnoj Gori: „Zelenaši uživaju značajnu podršku naroda” (2)

| Postavio/la: Gordana Đuračić

CIA 1946. o Crnoj Gori: „Zelenaši uživaju značajnu podršku naroda” (2)

Piše: Vladimir Jovanović

Coleman Armstrong Mehta u sjajnoj studiji „’A Rat Hole to be Watche?’ CIA Analyses of the Tito-Stalin Split, 1948-1950” objašnjava da su američki zvaničnici Jugoslaviju do sukoba sa Staljinom opisivali „’najstrašnijim i najmilitantnijim od svih sovjetskih satelitskih država’, što je potvrdio i izbor Beograda 1947. za śedište Informbiroa”.

Kakav je špijunskom optikom Centralne obavještajne grupe – CIG (Central intelligence group), preteče Centralne obavještajne agencije (CIA), „sažetak političkih i ekonomskih trendova” iz novembra 1946. u Titovoj državi? Dokument „Internal Situation in Yugoslavia” („Unutrašnja situacija u Jugoslaviji“) ima poseban odjeljak – „Montenegro”.

„U skladu sa sprovođenjem šeme ‘društvene bezbjednosti’ za partizanske porodice, vlasti su vršile stalan značajan transfer ovih porodica iz Crne Gore radi kolonizacije sremske i vojvođanske oblasti” izvještava CIG. „Teren, klimatski i radni uslovi novih mjesta stanovanja ne odgovaraju mnogim porodicama. Dakle, oni se vraćaju samoinicijativno u svoju zemlju. Nastala konfuzija i razočaranje povećali su postojeću ljutnju”.

To nije najveći izazov komunistima u Crnoj Gori, navodi CIG, već – „ljudi iz šume” („the forests”), tj. gerila koja opstaje. Prema arhiviranoj evidenciji Štaba Korpusa narodne odbrane Jugoslavije (KNOJ), na čijem je čelu general Jovan Vukotić (predratni jugoslovenski oficir), 9. juna i 13. jula 1945. u Crnoj Gori je 10 zelenaških „odmetničkih gupa”. Ostale grupe su četnici i balisti, većim dijelom dezerteri iz Jugoslovenske armije, bjegunci iz „radnih logora”, etc.

***
Borbene operacije protiv okupatora u Crnoj Gori su završene zaključno s 31. decembrom 1944. godine. Najmarkantnija ličnost, koja vojno, politički i moralno dvije godine i tri mjeseca oponira jugoslovenstvujušćim komunistima na tlu Crne Gore je – Krsto Popović, heroj slavnih bitaka iz balkanskih i Prvoga svjetskoga rata, vođa Božićnoga ustanka i jedini preživjeli šef antikomunističkih snaga u Crnoj Gori.

„Banda koja se krila na našem terenu, na čelu sa Krstom Popovićem, brojala je oko 50 bandita”, referisano je od 4-7. oktobra 1948. na Prvome kongresu Komunističke partije (KP) Crne Gore. „Izdajnik Krsto Popović”, tvrde, „iskoristio je jak uticaj federalista” i želio da „ostvari samostalnu Crnu Goru kao što je i ranije bila”.

Taj referat pročitan na osnivačkome Kongresu KP Crne Gore oslikava poslijeratnu Katunsku nahiju, svojevrsnom – Vandejom, antijugoslovenskim i kontrarevolucionarnim leglom crnogorskih nacionalista: „Političko stanje, poslije oslobođenja, na terenu Riječke nahije bilo je povoljno, dok u Katunskoj nahiji nije bilo zadovoljavajuće, zbog toga što je prisustvo bande u tom dijelu trajalo skoro pune dvije godine poslje oslobođenja. Njima je bio omogućen opstanak, prvo zbog zdržavanja uticaja separatistâ kod jednog dijela Katunjana i drugo, zbog toga što se jedan mali dio članova Partije sa toga terena odnosio oportunistički prema likvidaciji bande ili jatakovao sa njima” („Prvi kongres Komunističke partije Crne Gore – dokumenti”, Titograd, 1988, str. 262-263).

***
Masivna djejstva KNOJ-a protiv zelenaških grupa su planirana za 5. septembar 1945. godine. Zahvaljujući i gustoj mreži jataka i lavirintu podzemnih skrovišta, zelenaši nijesu uništeni. Nastavljaju krstarenje područjem neposredno uz Cetinje, koje je tada glavni grad Crne Gore. Štab KNOJ-a 15. septembra 1945. evidentira aktivne zelenaške grupe („separatisti”): Vuka Andrića, Ilije Gardaševića, Miloša Turčinovića…

U to vrijeme je ustrojena Crnogorska divizija KNOJ-a, docnije preimenovana u 6. diviziju KNOJ-a. Sastavljena je od dobrovoljaca. Američki obavještajci raspolažu podacima o strukturi i rasporedu KNOJ-a u Crnoj Gori...

***
Iako se gerilske grupe Krsta Popovića na izričit način ne dovode u direktnu vezu s navodnim pokušajem atentata na Tita tokom njegova boravka u Crnoj Gori sredinom te godine, Centralna obavještajna grupa izvještava o aktivnostima „ljudi iz šume”:

„Ilegalne grupe, nazvani ‘zelenaši’ (zeleni), na čijem je čelu crnogorski brigadir, Krsto Popović, iako ne brojni, aktivni su i uživaju značajnu podršku naroda. Praktično svaka zajednica bilo koje veličine ima lokalnu podzemnu organizaciju koja simpatiše ‘ljude iz šume’. Komunisti i njihove porodice žive u velikome strahu od ovih podzemnih aktivnosti”.

***
Iz drugih deklasifikovanih CIA dokumenata se može doznati kako su američki obavještajci aludirali na izvjesne međunarodne veze „anti-Tito crnogorskih nacionalista Krsta Popovića”. To pitanje ostaje da se podrobnije istraži…

CIA je tek dva mjeseca po izbijanju sukoba Tito-Staljin, avgusta 1948, otvorila u Jugoslaviji svoju stalnu kancelariju (CIA Station in Belgrade). Umjesto razmatranja opcija podrivanja Tita, sada je prioritet američke špijunaže obrnut: suprotstaviti se Rusima, Tita održati na vlasti, a Jugoslaviju sačuvati.

U novoj konstelaciji, CIA navodi da je „Crna Gora Ahilova peta Tita jer, uprkos svojoj autonomiji, postoji atavizam u simpatijama Crnogoraca za Rusiju pod bilo kojim režimom”. Još procjenjuje da se „Beograd pozabavio crnogorskim ekonomskim i kulturnim potrebama, ali ne rizikuje da se u potpunosti osloni na njih – jedinice Jugoslovenske armije iz drugih krajeva zemlje stacionirane su u Crnoj Gori i svaki pokušaj ustanka bio bi suočen sa mogućnošću direktnoga oružanoga odovora”. U međuvremenu, prema svojim neistomišljenicima „jugoslovenska vlada, naglašeno svjesna političkih slabosti, konstantno primjenjuje i druge mjere, uključujući i uznemiravanja od strane tajne policije”.

Najkasnije krajem novembra 1950, navodi C. Armstrong Mehta, šef tajnih operacije CIA pokrenuo je razgovore s predstavnikom jugoslovenske vlade o sklapanju sporazuma kojim bi se Upravi državne bebzjednosti (UDBA) pomoglo „u oblasti psihološkoga ratovanja" i radi „uspostavljanja efikasnoga komunikacionoga sistema u slučaju sovjetske ili invazije zemalja-satelita na Jugoslaviju”, etc.

Sukob Tito-Staljin bio je, de facto, za Crnu Goru već treća u nizu katastrofa građanskoga rat u Jugoslavji – protiv koje je general Krsto Popović oduvijek bio. UDBA Minstarstva unutrašnjih poslova Narodne Republike Crne Gore ubila ga je 13/14. marta 1947. godine. Vijest o njegovoj pogibiji slavodobitno će 26. marta 1947. u Skupštini Jugoslavije objaviti šef UDBE Aleksandar Ranković.
CIA pominje Krsta Popovića i 30. novembra 1951. u paragrafu o kadrovskoj promjeni u komandi vojno-pomorske zone „Južni Jadran”: „Nedavno je imenovan novi komandant za područje južnoga Jadrana. To je pukovnik Nikola Popović, sin crnogorskoga separatiste, izvjesnoga generala Popovića”.

(Kraj)

Komentari

Realista,

Konacno, sve vise informacija ocigledno da su nas dovoljno lagali. Znamo ko smo i što smo!

ja,

odlično napisano! niko do sad pomena o ovim dokumentima. mada je i sve što napišete nepominjano, skoro :) hvala !!!!

Ostavi komentar

0/300