Pređi na sadržaj stranice
Uživo/Online Uživo
Vremenska prognoza

NEČAJEV: O obliku crkvene uprave u autokefalnoj Crnogorskoj crkvi (1884)

| Postavio/la: Antena M

NEČAJEV: O obliku crkvene uprave u autokefalnoj Crnogorskoj crkvi (1884)

Piše: Vladimir Jovanović

Već prvi Vaseljenski sabori kanonima potvrđuju posebna prava i običaje pomjesnim crkvama, između ostalih: nezavisnost jerarhijâ jedne od druge Crkve u izboru prvojerarha, zatim u pravima pomjesnoga crkvenoga suda, ali i nezavisnost jerarhijâ u pravima pomjesnoga zakonodavstva. Svaka od autokefanih crkava, držeći se Nomokanona – opštega ustava za sve istočno-pravoslavne crkve, razvijala je, tokom vremena, svoje crkveno zakonodavstvo.

Što se tiče Mitropolije crnogorske – Crnogorske pravoslavne crkve, od osnivanja njezine autokfalne katedre 1485. na Cetinju, stvarala je svoje specifično crkveno zakonodavstvo, pisane norme, ali i sveštene običaje, koji su, takođe, dio priznatoga crkveno-običajnoga prava. Na primjer: da se arhipastiri Crkve u Crnoj Gori biraju i intronizuju isključivo od pravoslavnih Crnogoraca.

U tom smislu, postavljanje iz Beograda srpskoga mitropolita na Cetinju i nadležnost Beogradske patrijaršije nad Crnom Gorom, praksa koja postoji od ranih 1920-ih, sa aspekta viševjekovnoga naslijeđa Crkve u Crnoj Gori nije samo novotarija i izvor podjela među vjernim narodom, već i negacija crkvenoga zakonodavstva, crkveno-pravnih običaja i sveštene tradicije Istočno-pravoslavne crkve u Crnoj Gori.

                                                                     ***

Krajem 19. vijeka bogoslovi, istoričari Crkve i crkveni pravnici su razlikovali tri tipa ustrojstva autokefalnih istočno-pravoslavih crkava: mitropolijski, patrijaršijski i sinodalni.

Tim pitanjima, između ostaloga, bavio se i Petar I. Nečajev (Пётр Иванович Нечаев, 1842 – 1905), ruski bogoslov, profesor. Pohađao je seminariju (bogosloviju) u Smolensku, diplomirao na Petrogradskoj duhovnoj akademiji. Član-revizor za školska pitanja Sv. Sinoda Rusije, etc.

„Praktični vodič za sveštenoslužitelje ili sistematična prezentacija cijeloga spektra njihovih dužnosti i prava” objavio je 1884, a narednih decenija se pojavilo više izdanja. Reprint izdanje djela Nečajeva, koje ću citirati, objavljeno mu je posthumno (1915) u Petrogradu. Identično je s ranijim izdanjima.

Preveo sam na crnogorski poglavlje iz te knjige naslovljeno „Opšte ustrojstvo pomjesnoga crkvenoga upravljanja” i dio poglavlja „Ustrojstvo crkvenoga upravljanja u Rusiji”.

Nečajev, dakle, razmatra pojam autokefalije i različitosti ustrojstava pomjesnih crkava, među njima, naravno i autokefalne Crnogorske crkve, baš kao što su pitanja crnogorske autokefalije pozitivno razmatrali i ruski profesori crkvenoga prava dr Nikolaj Zaozerski ili dr Nikolaj Suvorov – i ne samo oni; tek ću citirati vjerodostojne nalaze o autokefaiji Crkve Crne Gore i brojnih drugih autoriteta i ruskoga i vaseljenskoga bogoslovlja.

ЦЕРКОВЬ ЧЕРНОГОРСКАЯ – analiza profesora crkvenoga prava dr Nikolaja Zaozerskoga (1894)

SUVOROV, klasik ruskoga crkvenoga prava, o autokefaliji Crkve Crne Gore (1889)

Slijedi prijevod iz knjige prof. Petra I. Nečajeva…

                                                            ***

Pomjesnom Crkvom naziva se sveukupnost hrišćana koji čine jednu nacionalnost ili jednu političku cjelinu i kojom, uz saglasnost Crkve Vaseljenske i na osnovu njezinih kanona, upravlja posebna nezavisna crkvena vlast.

Prvobitno formiranje pomjesnih crkava, u obliku patrijaršijâ – Rima, Carigrada, Jerusalima i Aleksandrije – dijelom je zasnovano na političkome značaju gradova koji su postali centralni prilikom podjele jedinstvene Rimske carevine na okruge, a dijelom i na nacionalnost stanovništva neke od patrijaršijâ.

Nakon toga, pravo na crkveni autokefalni status priznat je od Vaseljenske Crkve za svaki pravoslavni narod koji se pokazao da je u svome nacionalnome razvoju, kao i u uslovima svoga političkoga života, sposoban za samostalno crkveno upravljanje. Ovako su stekle nezavisnost crkve: Ruska, Grčka, Srpska, Bugarska, itd.

Glava administracije pomjesnih crkava je ili inokosni ili kolegijalni crkveni autoritet. Predstavnici prve vlasti su patrijarsi i nezavisni mitropoliti; predstavnik druge je Sveti Sinod.

Patrijaršijska uprava postoji u sljedećim pravoslavnim pomjesnim crkvama: Carigradskoj, Antiohijskoj, Aleksandrijskoj, Jerusalimskoj. Viši razvoj patrijaršijske vlasti izražava se u osobi Carigradskoga Patrijarha koji ima veoma velike prerogative ne samo u crkvenim, već i u građanskim stvarima.

Tako, na primjer: njemu prinadleži najviši nadzor nad svim crkvama i manastirima svoje Patrijaršije; može premještati episkope i mitropolite (isključujući članove Sinoda); sudi cijelome sveštenstvu i mirjanima [laicima] u krivičnim stvarima; biva arbitar čak i u građanskim stvarima, ako se sâmi tuženi hrišćani obraćaju njemu sa žalbom, etc.

Pri Carigradskom Patrijarhu postoji stalni Sabor ili Sinod, kojem Patrijarh predśedava. Sinod sačinjavaju 12 mitropolita koji su u crkvenim upravno-sudskim poslovima najbliži saradnici Patrijarha. U njihovim rukama je pečat Patrijaršije. Patrijarha bira Veliki Sabor u kojem učestvuju svi mitropoliti, episkopi i predstavnici sveštenstvâ i mirjanâ.

Lista kandidatâ koje izabere Veliki Sabor se podnosi Porti, koja može isključiti kandidate koji nijesu pogodni za to. Od kandidata koje Porta odobri, Veliki Sabor ponovo bira tri osobe, a iz njih tada mitropoliti i episkopi ponovo biraju samo jednu osobu koja se, nakon kratke molitve, objavi narodu; novoizabranome ostaje pravo da pristane ili ne prihvati titulu Patrijarha. U slučaju da prihvati, šalje mu se delegacija Sinoda sa gramotom; zatim se poziva u palatu Sultana, pośećuje dostojanstvenike Porte i pojavljuje se u Hramu, đe mu mitropolit iraklijski, kao najstariji, uručuje patrijaršijsko žezlo.

U ostalim patrijaršijama, zbog manjega broja eparhija, struktura crkvene uprave mnogo je jednostavnija nego u Carigradskoj patrijaršiji. Sabori se sastoje od svih eparhijskih episkopa i nekih zvaničnika (npr. edika, nomofilaksa etc.) koji su članovi Patrijaršije; na saboru učestvuju i nastojatelji manastira sa pravom glasa da biraju patrijarha.

Mitropolijska uprava trenutno postoji u sljedećim pomjesnim crkvama: Kiparskoj, Srpskoj, Crnogorskoj, Bugarskoj, Moldavsko-vlaškoj i Pravoslavnoj crkvi u sastavu Austrijske carevine (npr. u Crkvi Bukovinskoj).

Vlast mitropolitâ u ovim crkvama pripada episkopu glavnoga grada [ariepiskopu] oblasti sa pravoslavnim stanovništvom. Mitropolit uživa primat časti među ostalim jerarsima, ima, u odnosu na njih, određene vrste posebne moći, ima pravo da saziva i predśedava saborima, testira kandidate za episkopepe, etc.

Sabori se sastoje ili od episkopa iz oblasti, ili od predstavnika jerarhije, sveštenstva i naroda za zakonodavne, administrativne i sudske aktivnosti. Sabranje episkopâ mitropolije za rješavanje dogmatskih i kanonskih pitanja nazivaju se saborima arhijerejskim.

Pod mitropolijskom upravom postoje razne ustanove za podršku, na primjer: savjeti za starateljstvo i školski savjeti (u austrijskim pośedima), apelaciona konsistorija (u srpskom kraljevstvu) itd.

[Sinodalna uprava] Razlike u sinodalnoj administraciji su u tome što glava crkvene strukture nije jedna osoba, već nekoliko ljudi koji čine posebnu višu duhovnu ustanovu u pomjesnoj crkvi. Trenutno je ovaj oblik upravljanja crkvom u Kraljevini Grčkoj (u Grčkoj crkvi) i u Rusiji.

Autokefalni karakter Grčke crkve priznat je 1850. godine. Grčki Sinod u svojim postupcima se vodi posebnim pravilima koje razmatra parlament i odobrava Kralj; sastoji se od 5 članova, od kojih je jedan (obično atinski mitropolit [arhiepiskop]) nazvan „predśedavajući“, a ostali su „savjetnici“. Da bi bili prisutni u Sv. Sinodu, eparhijski episkopi se pozivaju po redosljedu u jerarhijskome položaju. Na Sinodu postoji prokuror koga imenuje Kralj i u zavisnosti je od ministra crkvenih poslova. Sinod, kao vrhovna crkvena vlada, ima zakonodavnu, administrativnu i sudsku vlast.

U Rusiji su se periodično mijenjala tri oblika crkvene uprave: mitropolijski (1589), patrijaršijski (od 1589. do 1721) i sinodalni.

                                                                    ***

Od vremena kad je prof. Nečajev 1884. napisao ovu knjigu, do njezina reprinta 1915, stvari su se, što se tiče Mitropolije crnogorske – Crnogorske pravoslavne crkve, promijenile utoliko što je od 1904, usvajanjem crkvenoga ustava i konsituisanjem Svetoga Sinoda Crne Gore, slično Ruskoj i Grčkoj crkvi, sa mitropolijskoga prešla na sinodalni oblik crkvene uprave; uspostavljene su i konsistorije za područne eparije, etc.

Objavljujem faksimile: naslovnicu „Praktičnoga vodiča za sveštenoslužitelje ili sistematična prezentacija cijeloga spektra njihovih dužnosti i prava” Petra I. Nečajeva i citirane djelove iz knjige (str. 43-46)…

 

 

Komentari

danilo s.,

@Јоцо, A zaboraviste da je Barska nadbislupija mnogo starija od Savine crkve? Takodje, koliko vjernika - istinskih - zaista ima SPC? Kakava je SPC crkva najbolje ukazuje činjenica da su za "svece" proglašavani ratni zločinci.

Djuro Vučinić,

@Јоцо,jeste postavio na osvojenim teritorijamai zauzeo sve katoličke bogomolje. ( Viđeli smo kod zahtjeva Pape od 1200 i neke da ih Sava vrne).Na velikom Vranjinskom Zboru 1438 g Stefanica zbog unijaćenja SPC sveštenstva iste išćera iz Zete...a 1485 Sv Ivan ih više ne pominje.

Јоцо,

Постављање Цетињског митрополита од Сабора Српске Патријаршије није "узрок подјела међу вјерним народом", јер је Свети Сава поставио првог зетског епископа. Данашње стање не смета вјерном народу, већ идеолошки затрованим политикантима, међу којима су огромна већина невјерници.

Boka,

Odlican tekst, hvala puno sa ovakvim istinama se brisu manipulacije koje traju preko 100 godina...

Ostavi komentar

0/300