Piše: Srđa Pavlović
Kraj 2025 godine i prvi mjeseci 2026 su u Crnoj Gori bili obilježeni intenzivnim aktivnostima na implementaciji zahtjeva u cilju EU integracija. Sudeći po zvaničnim saopštenjima crnogorskih i EU zvaničnika, administracija u Podgorici je u veoma kratkom vremenskom intervalu uspjela da zatvori brojna poglavlja. Brzina kojom su u crnogorskom parlamentu usvajana zakonska rješenja kako bi se zadovoljiop minimum uslova za zatvaranje pregovaračkih poglavlja je mnoge ostavila u čudu. Stekao se utisak da je dinamika EU integracija tretirana od strane obije administracije kao isključivo tehnički proces i da se jako malo pažnje poklanjalo reformskim aktivnostima koje bi trebale da prate novousvojenu zakonsku regulativu.
Posebnu pažnju i oštra retorička sučeljavanja u državnom parlamentu i u medijima je izazvalo usvajanje dva zakona: o agenciji za nacionalnu bezbijednost i o unutrašnjim poslovima. Rigidnost ovih zakonskih rješenja je bila zanačajna u mjeri koja je ponukala administraciju u Briselu da inicijalno savjetuje oprez oko njihovog usvajanja, da bi nakon skupštinskog usvajanja ovih zakona ustvrdila da se odredjena zakonska rješenja mogu korigovati i prilagodjavati nakon što država postane punopravna članica EU. Ranija negativna iskustva s drugim državama-članicama po ovom pitanju nijesu figurirala kao opomena da se greška ne ponovi.
Pored izazova koje nameće administrativna strana EU integracionih procesa i nesuglasica koje su oni izazvali u Crnoj Gori, politička i javna scena su bile i ostale animirane dilemom o sposobnosti vladajuće strukture da Crnu Goru uvede u EU. Mnogi smatraju da politička struktura ideološki, politički i ekonomski povezana s zvaničnim Beogradom, Crkvom Srbije i, u konačnici, s Moskvom, u stepenu u kojem je to slučaj s vladajucom strukturom u Crnoj Gori nije i ne može biti snaga koja otvara poslovična vrata EU članstva. Značajan kritički akcent je stavljan i na privrženost sadašnje vlasti u Crnoj Gori idejama i postulatima srpskog sveta. Kritički fokus je i na bojazni koja se svakim danom sve jasnije materijalizuje o tome da Crna Gora može postati slijedeća članica EU kao formalno suverena i nezavisna država čija suština može biti dekonstruisana, a temeljne vrijednosti koje su činile početnu tačku eurooptimizma dovedena u pitanje. (Vidi: Srdja Pavlović, “Teze o spoljnoj politici Crne Gore”, Tacno.net 09.02.2026. https://tacno.net ; “Redizajnirani fasizam”, Autonomija Info. https://autonomija.info )
Ovaj argument o neadekvatnosti i neprimjerenosti je bivao potkrijepljen tvrdnjama i dokazima o decenijskoj prosrpskoj, proruskoj, iliberalnoj, antizapadnoj, antievropskoj, i anti - NATO politici partija koje danas dominiraju političkom scenom u Crnoj Gori. Kritika je dodatno naglašena sugestijom da je centralni motiv angažmana na EU integracijama spoznaja da će taj čin omogućiti pristup značajnim EU fondovima koji bi bili iskorišteni za dalju stabilizaciju postojeće strukture vlasti. Parafrazirajući prijatelja i kolegu, EU novac bi omogućio Dražinim evropejcima da vladaju decenijama.
Druga strana tog kritičkog dukata je prepoznavanje činjenice da će, u istorijskim temporalnim kategorijama, biti upamćeno učlanjenje Crne Gore u Evropsku Uniju, a da će sporenja oko valjanosti tog čina postati svojevrsna istorijska prašina čije trunje će možda završiti u nekim arhivskim zbirkama. Članstvo Crne Gore u Evropskoj Uniji je najvažniji spoljnopolitički i unutrašnjopolitički cilj kojem treba stremiti. Kao što znamo, istorija pamti ovakve prekretnice u razvoju svakog društva.
Posmatrano iz te perspective glasovi koji zagovaraju svojevrsno “oročavanje” odredjenog stepena političke tolerancije prema činjenici da osvjedočeni antievropejci vode Crnu Goru kroz proces evropskih integracija zavrjedjuju da budu saslušani. Možda ipak nije neostvariv cilj da se srpski nacionalisti i anti-zapadnjaci polako pacifikuju kao politička snaga u državi nakon što ta država postane integralni dio EU porodice. Naravno, ovdje je važno pomenuti neophodni mehanizam kontrole nad oportunizmom koji dominira djelovanjem antievropske vladajuce strukture u Crnoj Gori. Jednako je važno podsjetiti da EU adminsitracija neće i ne može ostvarivati tu kontrolu, već da je ona “obavezni predmet” domaćih političkih aktera proevropske provenijencije.
EU administracija čini sve što je u njenoj moći da povuče Crnu Goru preko praga članstva u ovoj asocijaciji. To čini iz razloga globalne geopolitičke, ekonomske i bezbijednosne potrebe da zaštiti svoj takozvani “mekani stomak” od prodora Rusije (direktno ili indirektno preko Srbije) na obale Mediterana.
Dodatni, ali jednako snažni motivacioni faktor jeste neophodnost legitmizacije EU projekta kao ideje i kao društvene stvarnosti koja na toj ideji živi. To može biti razlog zašto administracija u Briselu drži ”širom zatvorene oči” na skoro svakodnevne poteze vlasti koji su nesumnjivo antievropski i usmjereni ka stavljanju prepreka na EU put Crne Gore. Čini se da briselska biroktatija ne drži mnogo do toga kakvu će Crnu Goru primiti u članstvo, sve dok brzo dobiju novog člana kluba. To je jedan od elemenata koji čine diskurs stabilitokratije. Sve dok lokalna struktura na vlasti odradjuje posao EU integracija države i održava sistem relativno funkcionalnim, politički Zapad se ne bavi lokalnim situacijama, jer one ne prelaze državne granice. (Srdja Pavlović, “West is the Best: How stabilitocracy undermined democracy building in the Balkans”, London School of Economics European Politics, May 05, 2017. https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2017/05/05/west-is-best-how-stabilitocracy-undermines-democracy-building-in-the-balkans/ )
Upravo u ovoj tački leži najveća opasnost po stabilnost i funkcionlanost EU integrativnog projekta. U slučaju najvjerovatnije slijedeće EU članice, Crne Gore, tekuća politička i ustavna kriza, koju dijelom proizvode upravo vladajuće antievropske strukture, mogu da prouzrokuju ozbiljniju destabilizaciju regionalnih odnosa s EU članicama i NATO saveznicima (Hrvatska) i rasplamsavanje etničkog nacionalizma kakav nije vidjen od 1990 tih (Srbija u odnosu prema Kosovi i Crnoj Gori). Logičan proizvod ovakvih kriza će biti naglašeni bezbijednosni izazovi u mediteranskoj regiji, novi pogranični konflikti, kao i širenje malignog uticaja Rusije. Iz ovih razloga bi EU administracija trebala da bude pozorna u odnosu na vladajuću strukturu u Crnoj Gori i povede više računa o njenom deklarisanom antievropejstvu kako ne bi završila s novim Trojanskim Konjem u sopstvenom južnom ”mekom trbuhu”.
(Kraj)
