5 °

max 9 ° / min 1 °

Subota

04.02.

9° / 1°

Nedjelja

05.02.

1° / -3°

Ponedjeljak

06.02.

1° / -4°

Utorak

07.02.

4° / -5°

Srijeda

08.02.

4° / -4°

Četvrtak

09.02.

6° / -3°

Petak

10.02.

9° / 1°

Podijeli vijest sa nama.

Dodaj do 3 fotografije ili videa.

Maksimalna veličina jednog fajla je 30MB

minimum 15 karaktera

This site is protected by reCAPTCHA and the Google. Privacy Policy and Terms of Service apply.
78 crnogorskih sveštenika 1945-46. za autonomnu jurisdikciju i Pravoslavnu crkvu Jugoslavije (I dio)

Istorija

Tag Gallery
Comments 2

78 crnogorskih sveštenika 1945-46. za autonomnu jurisdikciju i Pravoslavnu crkvu Jugoslavije (I dio)

Autor: Antena M

  • Viber

Priredio: Vladimir Jovanović

Na prostoru Crne Gore 1941. bilo je je 188 sveštenika i 33 kaluđera u eparhijama Srpske pravoslavne crkve (SPC). 

Tadašnji mitropolit crnogorsko-primorski SPC, Joanikije Lipovac — nakon učešća na Petrovdanskome saboru 12. jula 1941. — od početka 1942. aktivni je propagandista četničkoga pokreta. On i oko 60 sveštenika iz Crne Gore, od kojih je dio rukopoložio u ratnome periodu, krajem 1944. su „odstupili” iz Crne Gore uz Njemce sa preostalim četničkim jedinicama Pavla Đurišića na putu bez povratka za Sloveniju. Lipovac je, po svemu sudeći, uhvaćen u maju 1945, sproveden u Srbiju i tamo strijeljan.

Prema arhivi Vjerske komisije SR Crne Gore, još 19 sveštenika SPC u Crnoj Gori poginulo je u borbama protiv Titovog Narodnooslobodilačkog pokreta ili su „strijeljani kao neprijatelji”.

Desetak sveštenika su aktivisti ili simpatizeri pokreta generala Krsta Popovića. 

Ali, bezmalo polovina klirika SPC u Crnoj Gori ostaje neoprijedjeljeno ili neutralano, od čega ubjedljivo najveći broj u tadašnjoj Bokokotorskoj eparhiji. 

Činjenice koje su možda slabije poznate savremenim generacijama glase: približno 60 klirika, sveštenika i monaha SPC u Crnoj Gori, te oko 30 crnogorskih pravoslavnih bogoslova — među njima i jedan doktor teologije — više ili manje su se angažovali u Titovom partizanskom pokretu. 

Ukoliko je bilo mogućnosti i želje, partizanske vlasti su tokom rata svoje poginule ili strijeljane pripadnike i aktiviste u Crnoj Gori sahranjivali uz pravoslavni vjerski obred. Evo tipičnog primjera, o njemu 1979. piše Stojan Žugić u „Istorijskim zapisima” (I, Titograd, 129): 

„15. novembra [1943. godine] na Žabljaku je obavljen pomen i svečana sahrana 28 boraca (pozadinskih radnika) koje su četnici strijeljali za vrijeme svoje vladavine (period jul 1942. – april 1943). Bio je to dan žalosti, praćen suzama i tužbalicama… 

Na dan 15. novembra u crkvi [Svetoga Preobraženja] je bilo poređano svih 28 sanduka sa kostima boraca koji su pali za slobodu. Potrebno je bilo viđeti kako pored svakog od tih sanduka stoje skrušeni ali i gordi njihovi najbliži i najmiliji. Neke porodice su izazile želju da i jedan pop prisustvuje tome činu, što je sresko vojno-političko rukovodstvo bilo već predviđelo. I tako je pomen otpočeo molitvom, uz velikoj opijelo koje je održao jedan prota — Zarija Žugić”.

Pomenuti o. Zarija Žugić bio je u oslobođenome Nikšiću 14-15. juna 1945. kada se okupilo 78 pravoslavnih klirika Crne Gore i Boke na osnivačkoj skupštini novoga svešteničkoga udruženja. Oni su Sinod SPC u Beogradu eksplicitno osudili zbog vođenja politike velikosrpskoga šovinizma. 

A pozivanjem na crkvenu tradiciju crnogorskih vladika i Petrovića-Njegoša, svojeručnim potpisima traže u osnovi obnavljanje Crnogorske pravoslavne crkve u statusu autonomne jurisdikcije unutar nove Pravoslavne crkve Jugoslavije, do koje bi došlo promjenama Zakona o SPC (iz 1929. godine) i Ustava SPC (1931). 

Odluke svešteničke skupštine da oforme svoje udruženje (zvančan naziv: Udruženje pravoslavnih sveštenika Crne Gore), na koje Patrijaršija u Beogradu narednih decenija nije imala nesporedan uticaj, zatim da zabrane administriranje u Crnoj Gori iz Beograda mitropolitu Josifu Cvijoviću (predratni član četničke organizacije, od 1941. na čelu Sinoda), docnije i da sveštenici odlučuju o izboru arhijerejskoga zamjenika u eparhiji crnogorsko-primorskoj — bile su uspješne. 

Ali, ključni zahtjev, juridičko stvaranje crkvene autonomije u Crnoj Gori, za razliku od Makedonije — preśečeno je i stavljeno ad acta odlukom Titovih komunističkih vlasti.

Citiraću cjelokupan izvještaj lista „Pobjede” (32, 7, 24. jun 1945) sa osnivačkoga skupa Udruženja pravoslavnih sveštenika Crne Gore u Nikšiću; a u idućem nastavku o tome što se potom zbivalo…

-----

Skupština pravoslavnog sveštenstva Crne Gore i Boke

Rodoljubivo pravoslavno sveštenstvo Crne Gore i Boke održalo je u Nikšiću 14. i 15. maja [lapsus calami, treba: juna, prim] svoju prvu skupštinu u oslobođenoj domovini, na kojoj su pretresani svi problem vezani za Crkvu i sveštenstvo. 

U prisustvu 78 sveštenika održani su referati: „Uloga Pravoslavne crkve u prošlosti i sadašnjosti”, referat prota Jova Radovića, predśednika Vjerske komisije, i „O socijalnom položaju sveštenstva” sveštenika Vidaka Drakića. Oba referata bila su iscrpno obrađena i primljena od prisutnih sa odobravanjem.

Poslije referata i diskusije, proto Petar Kapičić iznio je istorijat bivših svešteničkih udruženja, koja danas nikako ne bi odgovarala narodnom sveštenstvu, pa je izabrano novo svešteničko udruženje Crne Gore i Boke, u čiju su upravu ušli: 

- za predśednika Petar Kapičić, za potpredśednika Nikola Milošević, za sekretara Bogdan Burić, za članove Đorđe [Đorđije] Šekularac, Mirko Knežević, Mitar Kažić, Zarija Žugić, Milutin Vugdelić, Luka Pekić, Milovan Kujović, Milan Đurović i Simo Radunović.

Na kraju je skupština donijela rezoluciju u kojoj je određen stav prema svim pitanjima u vezi sa Crkvom i daljim radom sveštenstva.

REZOLUCIJA

1) CRNOGORSKO SVEŠTENSTVO vjerno Sv. Jevanđelju, kanonima, dogmatima svoje Crkve, vjerskim i nacionalnim tradicijama naroda i sveštenstva, slavnih vladika iz različitih plemena i VLADIKÂ PETROVIĆA, zavjetuje se: 

- da će čuvati krvlju stečene tekovine oslobodilačkog rata i brisati iz svojih redova sve one koji su se okaljali i ogriješili o naše svetinje; 

- da će se boriti do posljednje kapi krvi protiv svih onih koji budu pokušali da diraju u tekovine naše borbe. 

U cilju učvršćivanja ovih tekovina, a u vezi demokratskog uređenja kroz koje je CRNOGORSKI NAROD dobio pravilno rješenje nacionalnog pitanja, mišljenja smo da je nužna potreba da se organizuje PRAVOSLAVNA CRKVA JUGOSLAVIJE u kojoj će biti ravnopravni svi pravoslavni bez obzira na nacionalnu pripadnost.

2) Radi ozdravljenja crkvenog života u Crnoj Gori, gdje nema arhijereja, niti administratora, jer [to nije] mitropolit Josif [Cvijović] koji nam je nametnut za administratora, a koga ne prima njegova pastva Skopske mitropolije zbog protivnarodnog rada, to tražimo da se postavi za administratora naše eparhije episkop Emilijan [Piperković, episkop timočki], koji se nije svojim radom u toku okupacije ogriješio o nacionalne i vjerske interese.

Kako ne postoji stvarno arhijerejski namjesnik i crkveni sud u našoj eparhiji, to osnovano privremeno svešteničko udruženje, kojemu stavljamo u dužnost da predloži jedno svešteno lice iz naše sredine za arhijerejskog zamjenika, koji će sa njim u sporazumu sa administratorom, ukoliko to bude episkop Emilijan, oživjeti crkveni život u Crnoj Gori, uspostaviti iskrene odnose sa našim državnim vlastima i sa njima sarađivati na obnovi i izgradnji naše domovine čuvajući tekovine naše narodnooslobodilačke borbe.

3) Kako sveštenstvo u Crnoj Gori ne prima platâ, a ekonomsko stanje usljed rata je slabo, bazirajući se na puno pravo pristojne nagrade kao što imadu i činovnici drugih staleža, stavljamo u dužnost svešteničkoj upravi da zatraži od državnih vlasti materijalnu pomoć sveštenicima koji svojim radom to zaslužuju, do konačnog riješenja odnosa između Crkve i države. 

4) Da se svešteničko udruženje poveže sa ostalim svešteničkim udruženjima na teritoriji Demokratske Federativne Jugoslavije i dade inicijativu za sazivanje svešteničke skupštine svih pravoslavnih sveštenika u Jugoslaviji na kojoj bi se osnovalo centralno svešteničko udruženje; a koje bi imalo zadatak da hitno reguliše položaj Pravoslavne crkve u Jugoslaviji i naše Pravoslavne crkve, pošto do danas to nije učinio Sinod Srpske crkve, čime je naše rodoljubivo sveštenstvo i našu Crkvu doveo u položaj koji ne pripada narodnome sveštenstvu, koje se sa svojim narodom borilo protiv okupatora i izdajnika za slobodu svoga naroda. 

Takvo držanje Sinoda naše Crkve, smatramo da ne odgovara interesima naroda i Sv. Crkve, jer se preko Crkve ne mogu sprovoditi nikakve pa ni njihove VELIKOSRPSKE ŠOVINISTIČKE IDEJE.

5) Želja je CRNOGORSKOG SVEŠTENSTVA da preko svog udruženja, a ovo preko budućeg centralnog pravoslavnog svešteničkog udruženja, dođe do demokratskog crkvenog uređenja, tako da se izmijeni Zakon i Ustav Srpske pravoslavne crkve  kako bi se dalo pravo narodu i sveštenstvu u izboru svih crkvenih predstavnika.

ČLANOVI SVEŠTENIČKE SKUPŠTINE. – Slijede potpisâ 78 sveštenika Crne Gore i Boke

Sa ove skupštine su takođe upućene pozdravne depeše sveruskom patrijarhu Alekseju [Aleksij I Simanski], maršalu Titu i predśedniku Narodne vlade Crne Gore, Blažu Jovanoviću. 

Nastavlja se...

Komentari (2)

POŠALJI KOMENTAR

MTJ

Problem je u edukaciji Crnogorskog naroda. Propust koji su napravilu u školstvu, komunisti i naravno DPS, danas ispaštamo. Dvno mnogo davno Aristotela reče, OBRAZOVANI UM NEMOŽE BIT ZAROBLJEN.

GD

Kao što se može vidjeti ništa se ne mijenja.Od Načertanija težnja SPC je Velika Srbija.I još da kažem ovim stručnjacima iz Srbije što nas prepadaju brojem vojnika neka slobodno dođu.Biće dočekani ka što spada i neće nam biti prvi put.