8 °

max 14 ° / min 8 °

Četvrtak

25.04.

14° / 8°

Petak

26.04.

16° / 8°

Subota

27.04.

19° / 10°

Nedjelja

28.04.

22° / 12°

Ponedjeljak

29.04.

24° / 14°

Utorak

30.04.

24° / 16°

Srijeda

01.05.

22° / 14°

Podijeli vijest sa nama.

Dodaj do 3 fotografije ili videa.

Maksimalna veličina jednog fajla je 30MB

minimum 15 karaktera

This site is protected by reCAPTCHA and the Google. Privacy Policy and Terms of Service apply.
Tito, prvi put među Crnogorcima: Protiv velikosrpskih agenata (1940)

Istorija

Comments 3

Tito, prvi put među Crnogorcima: Protiv velikosrpskih agenata (1940)

Autor: Antena M

  • Viber

Priredio: Vladimir Jovanović

 

Početkom 1980. godine, dok je Tito u kliničko-bolničkom centru u Ljubljani ležao u samrtničkoj postelji, Milovan Đilas se priśećao kako im je potonji lider druge Jugoslavije — uskom krugu najbližih sardnika — pripovijedao o crnogorskome porijeklu njegove famlije iz Zagorja, na śeverozapadu Hrvatske. 

„Po porodičnim predanjima”, pisao je Đilas, „Titovi zagorski Brozi su se doselili — vjerovatno u XVI vijeku — s dalmatinsko-bosanske granice. A na tu granicu su — po Titovom suzdržanom kazivanju — dobježali iz Crne Gore, iz plemena Kuča” („Druženje s Titom”, London, 1980, 20)… 

Ne možemo pouzdano znati je li prapostojbina, davni rodni kraj njegovih pređa Titu bio na umu kad je iźutra 5. avgusta 1940. avionskim letom iz Beograda doputovao u Podgoricu, te narednih dana, do 11. avgusta te godine, boravio, prvi put, u Crnoj Gori. 

Još nezahvalnije je pretpostaviti kako bi se istorija na ovim prostorima odigrala da u Moskvi — u jesen 1939. — Tito nije preživio potpunu, smrtnu neizvjesnost arbitriranja pred Kominternom u njegovom sporu s jednim vatrenim Crnogorcem: PETKOM MILETIĆEM. Obojica su pretendovali na funkciju generalnoga sekretara u Kraljevini Jugoslavije zabranjene Komunističke partije (KPJ).

 

Petko, rodom iz Rovaca, 1921-1924. jedan iz grupe marksista-komita Za pravo, čast, slobodu i nezavisnost Crne Gore, živa je legenda komunističkoga pokreta koji je, teško mučen, prošao golgote srpskih zatvora. O njemu su 1930-ih pjevali pjesme, a jedna internacionalna jedinica u španskom građanskom ratu nosi njegovo ime. 

Miletićev crnogorski sljedbenik bio je i Đilas, sve dok ga Tito — tada v.d. generalnoga sekretara KPJ — nije kooptirao u ilegalni partijski vrh. Godine 1938, dok je Petko još na robiji u kaznionici Sremska Mitrovica, i u kojoj nasuprot Titu ima podršku većine od oko 200 tu zatočenih najtvrdokornijih komunista Jugoslavije, „dolazi u Crnu Goru drug Đilas, kao delegat Centralnoga komiteta KPJ, koji je mnogo doprinio i pomogao Partiji u Crnoj Gori da uvidi zločinački i izdajnički rad Petka Miletića”, priśećao se Blažo Jovanović. 

„Odmah poslije toga smijenjeno je dotadašnje rukovodstvo [KPJ u Crnoj Gori, prim], koje je, uglavnom, bilo pod uticajem izdajnika Petka Miletića. Od tada je borba sa frakcionašima u Partiji u Crnoj Gori odlučno vođena i oni su onemogućeni u svom uticaju na Partiju“, ali je i nakon toga postojao „izvjesni uticaj Petka Miletića na pojedine članove Partije” („Izabrani radovi: Organizacija i razvoj SK Crne Gore“, II, Titograd, 1983, 68). 

Po izdržavanju robije, sredinom 1939, Miletić bježi u SSSR. I tamo ga je stigla zla sudbina, jer je, u razmjeni međusobnih optužbi o izdaji i otpadništvu od komunizma, Tito imao jače lobiste u Kominterni. Ulog u toj njihovoj borbi za partijsko liderstvo bila je doslovno — glava. Petko je u SSSR-u, kako se vjeruje, par godina docnije pogubljen: do danas mu se groba ne zna.  

O sudbini Petka Miletića se 5. avgusta 1940, uostalom ni zadugo poslije toga, nije znalo ništa u Crnoj Gori. Tito je, tog dana, iz Podgorice otputovao u automobilu za Žabljak, a dodijeljeni su mu za pratnju tjelohranitelj Periša Vujošević, Lidija Jovanović i šofer Njako Šaranović. 

Śutradan je za njega u žabljački hotel „Durmitor” došao Ivan Milutinović, član Centralnoga komiteta; i otišli su u Bare Žugića, u kuću starog crnogorskog ratnika Miće Žugića — da održe Osmu konferenciju KPJ za Crnu Goru, Boku, Sandžak, Kosovo i Metohiju. 

Bare Žugića su oko 13,5 km jugoistočno od Žabljaka, na 1.416 metara nadmorske visine. Tu je 300 evidentiranih stećaka, a u obližnjim Novakovićima je lokalitet Grčko groblje, sa još pedesetak stećaka — svjedočanstva o arhiporijeklu ove naseobine.

 

U Barama Žugića Tito je s crnogorskim saradnicima konferenisao tri dana, 7-9. avgusta 1940. godine. Ukupno prisutnih: - 35, od čega, liše Tita, 21 izabranih delegata, 12 onih koji su došli po partijskoj funkciji, jedan posmatrač. Izgleda da od tada uticajnih crnogorskih komunista tamo nijesu bili Đilas i Svetozar-Tempo Vukmanović. 

Pribilježeno je da su podnijeti ovi referati: Politički — Blažo Jovanović; Organizacioni — Krsto Popivoda; O sindikatima — Božo Ljumović; O selu — Ivan Milutinović; O SKOJ-u — Budo Tomović; O radu među ženama — Branko-Kađa Petričević. Prema zvaničnoj verziji, „nakon referata vođena je veoma živa diskusija, u radu konferencije aktivno je učestvovao i Tito, a njegovo prisustvo bilo je od velikog značaja, kako za odluke konferencije tako i za objašnjenja nekih pitanja iz rada KPJ”. 

Donijeta je Rezolucija Osme partijske konferencije. Njemačka i SSSR tada imaju pakt o nenapadanju, zajedno su 1939. raskomadali Poljsku. Njemci su okupirali niz zemalja (Francusku, države Beneluksa, Norvešku, Dansku, Čehoslovačku, Austriju), na drugoj strani i Rusi su okupirali Estoniju, Litvaniju, Letnoniju, dijelove Finske i Rumunije.

 

Rezolucijom iz Bara Žugića se, u skladu s linijom Kominterne, „osuđuje zločinačka ratna huškačka politika francuskih i engleskih imperijalista; imala je za posljedicu da ne samo nekoliko malih država izgube nezavisnost nego da je i francuski narod porobljen od njemačkih i italijanskih osvajača kao i svoje vlastite najreakcionarnije buržoazije na čelu s Petenom”. 

Na vlasti u Jugoslaviji bila je jedna od srpsko-hrvatsko-slovenačkih koalicija, koju predvode Dragiša Cvetković, Vladko Maček i pop Korošec. „Težnje njemačkoga i italijanskoga imperijalizma postaju sve veće prema balkanskim i podunavskim zemljama”, stoji u Rezoluciji i s tim u vezi se osuđuje „dvolična politika tzv. neutralnosti vlade Cvetković-Maček-Korošec, kao i njezina neiskrena politika prema SSSR-u, kojom se uporno odupire narodnim željama da sklopi pakt o uzajamnoj pomoći sa Sovjetskim Savezom”.

„Vlada Cvetković-Maček-Korošec jeste vlada NACIONALNOGA UGNJETAVANJA CRNOGORSKOGA, arnautskoga, makedonskoga i drugih naroda Jugoslavije”, navodi se u Rezoluciji. 

Pred ogrankom crnogorskih komunista se, između ostalih, postavlja zadatak „neumorne borbe za slobodu i ravnopravnost svih ugnjetenih naroda”, a taj i druge „zadatke partijska organizacija može ostvariti: u borbi protiv imperijalističkoga rata, protiv buržoaskih VELIKOSRPSKIH AGENATA”. 

Osuđuju se, brutalnim kominternovskim frazama Petko Miletić, te braća Ćufke na Cetinju: Kosto, 1913. jedan od utemeljivača FK Lovćen, i Aleksa — pekari — među najstarijim su crnogorskim komunistima. Oni su 1945. rehabilitovani, ali se 1948. izjasnili za Rezoluciju Informbiroa, obojica zatočeni na Golom otoku; tu je Aleksa umro. 

„Treba odlučno i do kraja raskrinkati pred masama cjepače radničkoga pokreta”, piše u Rezoluciji 1940. iz Bara Žugića, „na Cetinju, braću Ćufke i njihovog pomagača Đura Pavićevića, koji su izbačeni iz partije kao izdajnici i neprijatelji radničke klase, kao i neprijateljske ortake šestojanuarskog i antipartijskog tipa PETKA MILETIĆA”. 

U odjeljku „tehnika i propaganda”, crnogorski komunisti preuzeli su Rezolucijom obavezu da „popularno izrade” i „BROŠURU O NACIONALNOM PITANJU U CRNOJ GORI”. Dodaje se, „potrebno je objasniti najširim masama buržoaski smisao partija koje se izdaju kao ‘narodne’, ‘demokratske’ i ‘seljačke’, a naročito federalističke stranke [Crngorske federalističke stranke, prim]”. 

„Potrebno je obezbijediti brzu i svestranu pomoć žrtvama bijeloga terora”, stoji u zaključku Rezolucije o unutrašnjoj politici borbe protiv režima Jugoslavije. „Zahtjevi: - za oslobođenje i povratak naših španskih dobrovoljaca iz logora francuskih imperijalista; - za amnestiju svih političkih i vojnih osuđenika; - za ukidanje Suda za zaštitu države i prijekog vojnog suda i raspuštanje koncentracionih logora”. 

„Ovi se zahtjevi moraju postaviti prilikom svih akcija. U borbi prtiv bijeloga terora treba angažovati što šire narodne slojeve. – Borba protiv skupoće ratnih lihvara. – Borba za oslonac na Sovjetski Savez. – Ostvarenje pakta o uzajamnoj pomoći” (up. „Istorijski zapisi”, 2, 1959, Titograd, 262-268). 

U Barama Žugića izabran je novi komitet KPJ za Crnu Goru, opet na čelu s Božom Ljumovićem. Takođe, određeno je da Ljumović, te Vido Uskoković, Dušan Korać, Nikola Lekić, Boro Vukmirović, Miladin Popović, Jovan-Brđo Kovačević, Ljubo Klisić, Milan Kuč, Budo Tomović sačinjavaju partijsku delegaciju Crne Gore na Petoj zemaljskoj konferenciji KPJ, koja je u jesen 1940. održana u Zagrebu. I tu je podnijet referat „Nacionalno pitanje u Crnoj Gori“, sa procjenama koje će de facto, ubrzo, 1941-1945, postali oslonac za ratne ciljeve crnogorskih komunista: 

- da su najbrojnije mase u Crnoj Gori, a to je seljaštvo, navodi se, pod „strahovitim ŽANDARMERIJSKIM TEROROM koji u nekim oblastima Crne Gore vlada već 15 godina”; a to je „plod VELIKO-SRPSKOG IMPERIJALIZMA“, kao i da „stina buržoazija” — trgovci, zanatlije, ugostitelji — „veći njezin dio kao i veliki dio sâme inteligencije ORJENTIŠE SE CRNOGORSKI NACIONALNO ili barem federalistički“. 

- „U toj borbi, koja ni do danas nije i ne može biti likvidirana, nego samo zaoštrena, crnogorsko seljaštvo vrši ono što buržoazija nije mogla, to jest da koristi CRNOGORSKU NACIJU, da postaje osnovnim nosiocem njetina formiranja” i „seljaštvo je glavni nosilac završavanja procesa konstituisanja CRNOGORACA KAO NACIJE i njihove borbe za nac[ionalno] oslobođenje”. 

- „Ta nac[ionalna] oslobodilačka borba jeste u stvari izraz njegove borbe za oslobođenje ispod jarma kapitalističke eksploatacije i za proširenje mogućnosti njegovog ekonomskog razvitka na bazi razvitka produktivnih snaga kojima su današnji imperijalistički odnosi silna zapreka. U ovoj etapi ona je izraz težnje crnogorskog seljaštva za sopstvenom crnog[orskom] republikom” (Dušan Bojković, „Jedan nepoznat dokument KPJ o nacionalnom pitanju u Makedoniji, Crnoj Gori i na Kosovu“, „Istorija 20. veka“, br. 1, Beograd, 2016, 181)… 

Tita su u Barama Žugića 7-9. onda i na Žabljaku 10-11. avgusta 1940. obezbjeđivale diskretne straže durmitorskih komunista — o tim i drugim podacima opširnije u sljedećem nastavku…

 

(Nastavlja se)

Komentari (3)

POŠALJI KOMENTAR

Matko

@Dunja kraj posta vam je dobar, ali početak je katastrofalan. Pa dobro vam je odgovorio komentator, zar netko s mozgom može misliti da netko s nekim druguje 20-30 godina, pa da onda ne primjeti da je "zamijenjen"?! Nebuloza.

Zoran Dragovic

@Dunja Kada sam pomenuo to Vladu Dapčeviću da je Tito izmišljen lik rekao mi je ,pa zar može neko ko je živijo 30 godina pored tebe biti zamijenjen nekim nepoznancem.Pa on se družio sa starim komunistima godinama i da je zamijenjen nije mogao tsj napamet naučiti sve detalje i sitnice iz života Titov

Dunja

Tito je izmisljeni lik, pravi Josip Broz je bio netko drugi...jednom cemo saznati njegovo porijeklo, a do tada cemo slusati ode komunistickom diktatoru na pogon zapadnih kredita sto u biti govori tko su mu bili mentori...kamo srece da nikad nije bilo ni prve niti druge jugovine